Abstract
Kajian ini menganalisis struktur dan fungsi sepuluh puisi ramban terpilih daripada buku Leka Main Asal Iban karya Jimmy Donald (1993). Puisi ramban ialah puisi tradisional masyarakat Iban yang sering dinyanyikan atau dilafazkan untuk menyampaikan kestabilan emosi, sosial, nasihat dan hiburan. Pendekatan kualitatif digunakan dengan kaedah analisis kandungan melalui pensampelan bertujuan untuk memilih puisi yang mencerminkan kepelbagaian tema dan gaya. Data dianalisis menggunakan Teori Strukturalisme Ferdinand de Saussure (1983) bagi meneliti struktur formal dan sintaksis, serta Teori Pragmatik Grice (1975) untuk mengklasifikasikan kandungan tema berdasarkan makna tersirat dan tujuan komunikasi. Dapatan menunjukkan bahawa puisi ramban kaya dengan unsur gaya bahasa seperti hiperbola, asonansi, aliterasi, metonimi, anafora, simploce, satira, sinisme, sinkop, simile, homoioteleuton, konotasi, denotasi, imejan bebas, kolokasi, dan polisindeton. Daripada aspek struktur, setiap puisi terdiri daripada prolog, isi, dan epilog, serta sering menggunakan paralelisme. Panjang puisi antara 7 hingga 32 baris, dengan 3 hingga 11 perkataan setiap baris. Unsur prosodi seperti ritma, rima, jeda, disfemisme, dan nada emosi menyerlahkan kemerduan puisi ini. Daripada aspek tema, ramban mengangkat aspek kehidupan bermasyarakat, pendidikan, hubungan kekeluargaan, cinta, dan kesopanan. Daripada aspek fungsi, puisi ini menjadi medium penyampaian nasihat, sindiran, dorongan, kritikan tingkah laku, serta luahan kesedihan atau ketidakpuasan. Puisi ramban ini mencerminkan identiti dan nilai budaya masyarakat Iban. Kajian ini bukan sahaja mendokumentasikan tradisi sastera yang kaya, malah menyokong usaha pemeliharaan dan pengiktirafan warisan lisan Iban di peringkat global.